Số Dunbar là gì? Vòng tròn quan hệ thân thiết

Bạn lướt danh bạ và không nhớ lần cuối nhắn cho ai. Hoặc ngược lại: có hàng trăm cái tên, nhưng khi cần một người nghe thì bạn chỉ nghĩ ra hai. Câu hỏi bật lên rất tự nhiên: mình có bao nhiêu bạn thân là đủ, hay mình đang quá ít?

Nhiều người gõ số Dunbar là gì để tìm một đáp án. Mình sẽ nói rõ nó là gì và không nói gì, rồi biến ý tưởng ấy thành một danh sách bạn làm được ngay.

Số Dunbar là gì và ai đề xuất?

Theo Wikipedia, số Dunbar là một giới hạn nhận thức được đề xuất về số người mà một cá nhân có thể duy trì quan hệ xã hội ổn định. Người đề xuất là nhà nhân chủng học Robin Dunbar, từ thập niên 1990.

Ông cho rằng con người duy trì thoải mái được khoảng 150 mối quan hệ ổn định. Wikipedia ghi khoảng được đề xuất là từ 100 đến 250, còn 150 là giá trị thường dùng.

Mục này cũng nói rõ đây là một đề xuất, kèm phần ghi các phản ứng và phản biện, nên con số còn được bàn cãi. Bạn đừng coi nó là thước đo xem mình có "đủ bạn" hay chưa.

Bao nhiêu bạn thân là đủ?

Số Dunbar nói về quan hệ ổn định nói chung, không nói về bạn thân. Vì vậy, chưa ai có một con số chung cho câu "bao nhiêu bạn thân là đủ". Nếu mình đưa bạn một con số, đó chỉ là mình đoán thay bạn.

Bạn có thể tự soi bằng ba câu hỏi. Khi gặp chuyện khó, bạn có người để nói thật không? Khi có chuyện vui, bạn có người chia sẻ không? Các mối quan hệ đang giữ làm bạn nhẹ nhõm hay nặng nề? Nếu cả ba đều ổn thì danh sách ngắn cũng không sao.

Ba hiểu lầm hay gặp về số Dunbar 150

Hiểu lầm 1: "150 người là 150 bạn thân"

Không phải. Con số nói về quan hệ ổn định, gồm cả người quen lẫn người thân. Đọc thành 150 bạn thân, bạn sẽ thấy mình thiếu hàng trăm người, trong khi nó chưa từng nói vậy.

Hiểu lầm 2: "Mình phải đủ số"

Con số không phải chỉ tiêu. Nếu bạn thấy ổn với ba người thân, bạn không thiếu gì. Ngược lại, 150 cái tên mà không ai để gọi lúc cần cũng chẳng giúp bạn nhiều.

Hiểu lầm 3: "Ai cũng như nhau"

Chính Wikipedia ghi khoảng 100 đến 250, tức là con số có độ rộng. Hơn nữa, tuần của người mới chuyển thành phố rất khác tuần của người vừa có con nhỏ, nên con số trung bình khó khớp với bạn.

Vòng tròn quan hệ: khung 5, 15, 50 để bắt đầu

Nếu mỗi người chỉ giữ ổn định được một số quan hệ nhất định, thời gian của bạn nên đi đâu trước? Mình trả lời bằng bốn vòng tròn, từ gần đến xa.

Cần nói rõ: các vòng 5, 15, 50 là khung thực hành do bài này đặt ra. Mục Wikipedia về số Dunbar không ghi chúng, nên mình không gán chúng cho Dunbar. Chỉ vòng ngoài cùng, khoảng 150, là con số của ông.

Đây là ví dụ giả định, không phải chuẩn, nên bạn chỉnh theo mình. Các con số cộng dồn: 15 người ở vòng thân đã gồm 5 người trong cùng. Với nhịp trên, 5 người trong cùng, 10 người vòng thân và 35 người vòng quen cần khoảng 8 tin mỗi tuần. Mỗi tin mất một hai phút thì chừng 10 đến 15 phút.

Chọn mảng cần làm trước: Mối quan hệ của bạn đang ở mức nào?

Lập vòng tròn mất khoảng 20 phút. Trước khi làm, hãy hỏi: lúc này Mối quan hệ có phải mảng cần làm trước không? Đó là một trong năm mảng của 5 chỉ số cuộc đời.

Chưa rõ mảng nào đang thấp nhất? Bạn có thể thử Chấm nhanh 5 chỉ số: 10 câu, khoảng 2 phút, không cần email hay tài khoản, kết quả lưu ngay trên trình duyệt của bạn. Hai trong 10 câu nói về Mối quan hệ. Nếu điểm này thấp hơn các mảng khác, vòng tròn bên dưới đáng làm trước. Muốn nhìn cả năm mảng cùng lúc, bạn có thể vẽ bánh xe cuộc đời.

Cách lập vòng tròn quan hệ thân thiết trong 4 bước

Bước 1: Viết tên, chưa xếp vòng

Viết mọi cái tên hiện ra trong đầu lên một tờ giấy, có thể nhìn qua danh bạ để nhớ thêm. Dừng khi hết tên, hoặc sau 5 phút.

Bước 2: Chia vòng bằng một câu hỏi

Hãy hỏi: nếu tuần sau gặp chuyện khó, bạn nhắn ai đầu tiên? Khoảng năm người đầu là vòng trong cùng, mười người tiếp theo là vòng thân, phần còn lại vào vòng quen. Khi phân vân, hãy xếp người đó ra ngoài một bậc, vì nâng lên dễ hơn hạ xuống. Với đồng nghiệp, họ hàng hay bạn cũ, bạn xếp theo thực tế hiện tại thay vì kỷ niệm.

Bước 3: Đặt nhịp và ghi lần liên lạc cuối

Bên cạnh mỗi tên ở hai vòng đầu, ghi lần liên lạc gần nhất, nhớ đại khái cũng được. Sau đó chọn nhịp theo bảng và đánh dấu ai đã quá nhịp để chăm trước. Danh sách người thân thiết của bạn có thể chỉ dài vài chục dòng, và thế là đủ.

Bước 4: Rà lại mỗi quý

Mỗi ba tháng, mở tờ giấy ra và hỏi: ai nên chuyển vòng, ai đang bị bỏ quên? Mười phút là đủ.

Từ vòng tròn sang thói quen 10 phút mỗi tuần

Một danh sách chỉ là bản đồ, nên bạn vẫn cần một lịch để đi. Vì vậy, hãy gắn 10 phút vào buổi lập kế hoạch tuần, rồi chọn hai hoặc ba người đã đến nhịp để gửi một tin ngắn. Bạn cũng có thể tick việc này vào habit tracker. Với bố mẹ ở xa, bài cách giữ liên lạc với bố mẹ khi sống xa có gợi ý riêng.

Vòng tròn quan hệ trong ZH: tab Mối Quan Hệ

Nếu muốn một chỗ để ghi danh sách này, tab Mối Quan Hệ của ZH Đo 5 chỉ số làm việc đó. Tính năng miễn phí, nhưng cần đăng nhập vì dữ liệu lưu theo tài khoản.

Tab này ghi được gì

• Mỗi người thuộc một nhóm (Gia đình, Bạn bè, Đồng nghiệp, Thầy / Cố vấn, Cộng đồng, hoặc nhóm tự thêm) và một mức ưu tiên từ TOP 5 đến TOP 80.
• Bạn ghi được lần liên hệ cuối, hẹn lần sau, ghi chú và cách liên lạc.
• Nút "Cần chăm sóc" đếm người quá hạn, mặc định 14, 30, 90 và 180 ngày theo từng mức.
• Danh sách nhập và xuất được bằng CSV.

Khác gì khung của bài này

Bốn mức TOP 5, TOP 15, TOP 50 và TOP 80 là cách chia riêng của ZH, không theo số Dunbar và khác khung bốn vòng ở trên. Mục đích thì gần nhau: giúp bạn nhìn rõ mình dành thời gian cho ai. Tuy nhiên, một tờ giấy cũng đủ.

Chưa rõ nên bắt đầu từ mảng nào? Chấm nhanh 5 chỉ số mất khoảng 2 phút và không cần tài khoản, làm xong bạn có một mốc để quay lại.

Đọc tiếp: Cách giữ liên lạc với bạn bè khi bận gồm nhịp theo nhóm và lịch 10 phút mỗi tuần.

Câu hỏi thường gặp

Số Dunbar là gì và có chính xác không?

Theo Wikipedia, đó là giới hạn nhận thức được đề xuất về số quan hệ xã hội ổn định, giá trị thường dùng là 150. Vì còn phản biện, hãy xem nó như gợi ý để suy nghĩ, không phải thước đo cho riêng bạn. Nguồn: mục Dunbar's number.

Mạng xã hội có làm thay đổi con số này không?

Mình không có dữ liệu để trả lời, nên không muốn đoán. Điều nhìn rõ hơn là mạng xã hội làm danh sách bạn bè dài ra rất dễ, còn thời gian vẫn là 24 giờ một ngày.

Bao nhiêu bạn thân là đủ?

Không có con số chung. Bạn có thể dùng ba câu hỏi ở đầu bài để tự soi, rồi đặt kết quả cạnh các mảng khác trong 5 chỉ số cuộc đời.

Có nên bỏ bớt người ngoài vòng 150 không?

Không cần. Người ở vòng ngoài vẫn là người quen của bạn, bạn chỉ chưa chủ động chăm họ. Điều nên giữ là vòng trong cùng không bị bỏ quên.

Làm sao biết ai thuộc vòng nào?

Hãy hỏi: nếu tuần sau gặp chuyện khó, bạn nhắn ai đầu tiên? Xếp theo hành động hiện tại, không theo kỷ niệm cũ, rồi rà lại mỗi quý. Khi đã có danh sách, hãy gắn việc liên lạc vào buổi lập kế hoạch tuần.