Bánh xe cuộc đời là gì? Cách vẽ và cân bằng

Nhiều người đến với bánh xe này vì một câu hỏi rất đời thường: "Mình làm việc chăm như vậy, sao vẫn thấy thiếu thiếu?" Câu trả lời thường nằm ở chỗ vài mảng cuộc sống đang chạy rất nhanh, còn vài mảng khác đứng yên từ lâu mà bạn không để ý.

Bài này giải thích bánh xe cuộc đời là gì, cách tự vẽ một cái trong 10 phút, cách đọc hình vẽ và cách cân bằng lại mà không phải đảo lộn cả cuộc sống.

Bánh xe cuộc đời là gì?

Bánh xe cuộc đời (tiếng Anh là Wheel of Life) là một công cụ tự đánh giá thường dùng trong coaching và phát triển bản thân. Bạn vẽ một hình tròn, chia thành nhiều phần như các nan hoa. Mỗi phần là một mảng cuộc sống. Bạn chấm điểm từng mảng, từ tâm hình tròn (thấp nhất) ra mép ngoài (cao nhất), rồi nối các điểm lại. Hình thu được cho bạn thấy ngay chiếc bánh xe của mình đang tròn hay méo.

Một lưu ý nhỏ: cụm "bánh xe cuộc đời" đôi khi còn được dùng với nghĩa khác trong Phật giáo, chỉ vòng luân hồi. Bài này nói về công cụ tự đánh giá trong phát triển bản thân.

Bánh xe cuộc đời gồm những mảng nào?

Không có một danh sách duy nhất. Nhiều phiên bản chia khoảng 8 mảng, một cách chia phổ biến như sau:

• Sự nghiệp
• Tài chính
• Sức khoẻ
• Mối quan hệ (gia đình, bạn bè, người thương)
• Phát triển bản thân
• Giải trí và nghỉ ngơi
• Môi trường sống
• Đóng góp cho người khác, ý nghĩa sống

Bạn có thể thêm bớt cho hợp với mình. Quy tắc duy nhất: chọn một bộ mảng rồi giữ nguyên, để lần sau chấm lại bạn so được với lần này.

Cách tự vẽ bánh xe trong 10 phút

1. Vẽ một hình tròn lớn trên giấy, chia thành 8 phần bằng nhau (hoặc số mảng bạn chọn).
2. Ghi tên một mảng vào mỗi phần.
3. Chia thang điểm từ tâm ra mép, từ 1 đến 10 (hoặc 1 đến 5 nếu bạn muốn nhanh).
4. Với mỗi mảng, hỏi: "Trong 30 ngày qua, mảng này của mình đang ở đâu?" Chấm một điểm trên nan hoa tương ứng.
5. Nối các điểm lại thành một vòng. Tô màu phần bên trong cho dễ nhìn.

Hai mẹo để điểm thật hơn: chấm theo 30 ngày vừa qua của đời thật, không chấm theo điều bạn mong muốn. Và chấm nhanh, đừng cân nhắc quá lâu từng mảng, vì điểm đầu tiên nảy ra thường trung thực nhất.

Cách đọc hình vẽ

Nhìn vào hình dạng trước, con số sau:

Đây là cách đọc gợi ý để bạn tự hỏi mình, không phải kết luận. Chỉ bạn mới biết giai đoạn nào của đời mình cần dồn sức vào đâu.

Ba bước cân bằng lại

1. Chọn một mảng lõm nhất, hoặc mảng lõm mà bạn làm được ngay. Đừng chọn cả ba mảng cùng lúc.
2. Đặt một việc nhỏ khoảng 15 phút cho mảng đó. Ví dụ mảng Sức khoẻ: ghi giờ ngủ và giờ dậy trong 7 ngày. Cách làm cụ thể nằm ở bài thói quen ngủ đúng giờ. Mảng Mối quan hệ: gọi cho một người bạn lâu rồi chưa gặp. Cách làm đều đặn nằm trong bài cách giữ liên lạc với bạn bè.
3. Chấm lại sau 30 ngày. So hai hình vẽ cạnh nhau. Bạn sẽ thấy rõ hơn bất kỳ lời khuyên nào.

Cân bằng không có nghĩa mảng nào cũng phải điểm 10, và không có nghĩa phải bỏ bớt mảng đang mạnh. Nó chỉ có nghĩa là không mảng nào bị bỏ quên quá lâu mà bạn không biết. Muốn đọc thêm về chủ đề này, bạn có thể xem work–life balance (tiếng Anh).

Với mảng Sức khoẻ và Tài chính, các việc nhỏ ở đây chỉ là thói quen tự theo dõi, không thay thế bác sĩ và không phải tư vấn tài chính. Nếu có dấu hiệu bất thường về sức khoẻ, hãy đi khám.

Bánh xe 8 mảng và 5 chỉ số cuộc đời: nên dùng cái nào?

Hai cách là cùng một ý tưởng, khác nhau ở độ chi tiết:

Nếu bạn chưa từng làm, bắt đầu bằng bản gọn: 5 chỉ số cuộc đời hoặc làm thẳng Chấm nhanh 2 phút. Khi muốn nhìn chi tiết hơn, vẽ bánh xe 8 mảng.

Những lỗi hay gặp

• Coi vòng tròn hoàn hảo là đích đến. Có giai đoạn bạn cố ý dồn sức cho một mảng, ví dụ đang học thi hay mới đổi việc. Vòng méo lúc đó là có chủ ý, không phải lỗi.
• Chấm theo kỳ vọng của người khác. Mảng "Tài chính" của bạn tốt hay chưa, tuỳ vào điều bạn cần, không tuỳ vào người bên cạnh.
• Vẽ xong rồi cất. Hình vẽ chỉ có ích khi bạn chọn một việc nhỏ từ nó và chấm lại sau đó.
• Đòi kết quả quá nhanh. Một việc 15 phút mỗi ngày trong 30 ngày nghe nhỏ, nhưng làm đều vẫn hơn làm nhiều rồi bỏ dở.

Câu hỏi thường gặp

Bánh xe cuộc đời nên chia 8 hay 10 mảng?

Số mảng không quan trọng bằng việc bạn dùng đều đặn. 5 đến 8 mảng là dễ làm nhất. Nhiều hơn thì dễ nản vì mỗi lần chấm mất lâu.

Bao lâu nên vẽ lại một lần?

Khoảng 30 ngày một lần là hợp lý nếu bạn đang làm một việc nhỏ cho một mảng. Nếu cuộc sống vừa có thay đổi lớn như đổi việc, chuyển nhà, hãy vẽ lại sớm hơn. Cuối năm, bạn có thể xem lại cả năm theo bài tổng kết cuối năm cho bản thân.

Công cụ này có thay thế được coaching hay tư vấn tâm lý không?

Không. Đây là công cụ để bạn tự nhìn lại. Nếu bạn thấy mình đang rất nặng nề kéo dài, hãy tìm sự hỗ trợ từ người có chuyên môn.

Tôi nên làm gì sau khi vẽ xong?

Chọn một mảng, một việc nhỏ. Nếu mảng đó là Sự nghiệp và bạn muốn có mục tiêu rõ hơn, xem bài OKR cá nhân. Muốn thấy ví dụ cho cả năm mảng, xem ví dụ mục tiêu cá nhân. Nếu bạn muốn giữ nhịp làm việc nhỏ mỗi ngày, xem bài Kaizen. Muốn có con số theo dõi mỗi tuần, xem bài KPI là gì. Nếu mảng lõm nhất là Tài chính, xem bài ghi chép thu chi cá nhân.