5 chỉ số cuộc đời là gì? Cách tự chấm điểm

Có những giai đoạn bạn làm rất nhiều việc, bận từ sáng đến tối, mà cuối tuần nhìn lại vẫn thấy đời chưa lên hẳn. Công việc tạm ổn nhưng tiền không biết đi đâu. Tiền khá hơn thì lâu rồi chưa gặp bạn bè. Ngủ ít, đầu óc rối, quyết cái gì cũng chậm.

Cảm giác đó thường không đến từ việc bạn thiếu cố gắng. Cụ thể, nó đến từ việc chưa nhìn được toàn cảnh: mảng nào đang ổn, mảng nào đang hụt. Bài này giới thiệu cách nhìn toàn cảnh bằng 5 chỉ số cuộc đời, và cách tự chấm điểm trong 2 phút để biết nên bắt đầu từ đâu.

5 chỉ số cuộc đời là gì?

5 chỉ số cuộc đời là cách chia cuộc sống thành năm mảng, để bạn nhìn từng mảng một thay vì nhìn một khối mờ gọi là "cuộc sống". Trong Zero To Hero (ZH), năm mảng đó là:

Đây là cách chia của ZH cho gọn và dễ nhớ, không phải một chuẩn khoa học. Vì vậy, bạn hoàn toàn có thể chia khác. Điều quan trọng là có một bộ mảng cố định, để mỗi lần nhìn lại bạn so được với lần trước. Nếu bạn từng nghe về bánh xe cuộc đời, đây là phiên bản gọn hơn của cùng ý tưởng.

Vì sao nên chấm điểm thay vì chỉ "cảm thấy"?

Cảm giác hay bị mảng ồn nhất át đi. Mảng đang gấp kéo hết chú ý của bạn, còn mảng đang hụt âm thầm như giấc ngủ hay một mối quan hệ thì không kêu lên. Vì thế, chấm điểm buộc bạn hỏi từng mảng một câu riêng. Cách hỏi này gần với tư duy phản biện: xem bằng chứng trước khi tin vào cảm giác.

Con số còn cho bạn một thứ để so sánh: bạn của tháng này với bạn của tháng trước, không phải với người khác. Điểm không đo giá trị của bạn. Nó chỉ là một tấm ảnh chụp cảm nhận của bạn hôm nay. Nếu bạn quan tâm tới chuyện cân bằng giữa công việc và đời sống, có thể đọc thêm về work–life balance (tiếng Anh).

Cách tự chấm điểm trong 2 phút

1. Với mỗi mảng, trả lời 2 câu bằng thang 1 đến 5: 1 là hoàn toàn không đúng, 2 là ít đúng, 3 là tạm được, 4 là khá đúng, 5 là rất đúng.
2. Chấm theo 30 ngày gần nhất của đời thật, không chấm theo điều bạn muốn nó là.
3. Lấy trung bình 2 câu của mỗi mảng.

Mười câu mà Chấm nhanh của ZH dùng là:

• Mối quan hệ: "Tôi có người thân thiết để chia sẻ cả chuyện khó nói." và "Tôi dành thời gian đều đặn cho gia đình và bạn bè."
• Sự nghiệp: "Tôi biết rõ mục tiêu công việc của mình trong 90 ngày tới." và "Mỗi tuần tôi làm xong những việc quan trọng nhất trong kế hoạch."
• Tài chính: "Tôi biết mỗi tháng mình thu và chi khoảng bao nhiêu." và "Tôi có một khoản dự phòng cho việc bất ngờ."
• Tâm trí: "Mỗi ngày tôi có khoảng thời gian tập trung, không bị làm phiền." và "Khi áp lực tăng, tôi vẫn giữ được đầu óc bình tĩnh để nghĩ và quyết."
• Sức khoẻ: "Tôi ngủ đủ giấc ở mức bản thân thấy ổn." và "Mỗi tuần tôi vận động cơ thể đều đặn."

Bạn có thể chép 10 câu này ra giấy rồi tự chấm. Hoặc làm thẳng trên Chấm nhanh: 10 câu, mỗi câu chọn từ 1 đến 5, không cần email, không cần tạo tài khoản. Kết quả cho điểm từng chỉ số, chỉ số thấp nhất và một kế hoạch 30 ngày gợi ý.

Đọc kết quả: chỉ số thấp nhất chưa chắc là việc làm trước

Nhìn kết quả theo 3 câu hỏi:

• Mảng nào thấp nhất? Đây là ứng viên đầu tiên.
• Mảng nào đang kéo mảng khác xuống? Ví dụ ngủ thiếu kéo theo khó tập trung, tập trung kém kéo theo việc quan trọng không xong. Đây là phỏng đoán từ trải nghiệm, bạn tự kiểm lại trên chính mình.
• Mảng nào bạn làm được ngay trong tuần này? Nếu mảng thấp nhất cần nhiều thời gian hoặc tiền mà bạn chưa có, hãy chọn mảng thấp thứ hai mà bạn bắt đầu được hôm nay.

Cách hiểu điểm trung bình mỗi mảng, chỉ để gợi ý chứ không phải chuẩn:

Nếu bạn làm trên Chấm nhanh, điểm 1 đến 5 được đổi ra phần trăm cho dễ nhìn: 1 điểm là 0%, 3 điểm là 50%, 5 điểm là 100%. Vì vậy 2,5 điểm khoảng 38% và 4 điểm là 75%.

Nguyên tắc chọn: 1 mảng, 1 việc nhỏ khoảng 15 phút, trong 30 ngày.

Ba sai lầm thường gặp khi tự chấm

1. Chấm theo "nên như thế nào". Câu hỏi là "30 ngày qua mình đã sống thế nào", không phải "mình muốn sống thế nào".
2. Muốn nâng cả 5 mảng cùng lúc. Việc nào cũng dang dở thì sau 2 tuần bạn bỏ cả năm. Một mảng làm đến nơi tốt hơn năm mảng làm nửa chừng.
3. Chấm một lần rồi cất. Giá trị lớn nhất của việc chấm điểm là chấm lại để thấy mình đã đổi gì. Chấm lại khoảng 30 ngày một lần là hợp lý: đủ dài để việc nhỏ kịp có tác dụng, đủ ngắn để bạn chưa quên mình đã chọn việc gì.

Câu hỏi thường gặp

Chấm điểm này có chính xác không?

Đây là tự đánh giá để định hướng, không phải chẩn đoán y tế hay tư vấn tài chính cá nhân. Điểm phản ánh cảm nhận của bạn hôm nay, và bạn có thể chấm lại để thấy thay đổi.

Điểm thấp nghĩa là mình đang thất bại?

Không. Một mảng thấp chỉ cho biết mảng đó đang cần chú ý. Nhiều người có giai đoạn cố ý dồn sức cho một mảng, và mảng khác thấp đi là điều dễ hiểu. Câu hỏi hữu ích hơn là mảng thấp đó có đang làm bạn lo mỗi ngày không.

Nếu mảng Sức khoẻ có dấu hiệu bất thường thì sao?

Hãy đi khám. Điểm tự chấm về giấc ngủ hay vận động chỉ giúp bạn theo dõi thói quen, không thay thế bác sĩ. Khi muốn bắt đầu từ thói quen, xem thói quen ngủ đúng giờ hoặc vận động mỗi ngày cho người bận.

Sau khi chấm xong thì làm gì tiếp?

Chọn một mảng và một việc nhỏ như trong bài tập ở trên. Sau đó, tuỳ mảng bạn chọn, bạn có thể đọc tiếp:

• Sự nghiệp: đặt mục tiêu rõ hơn bằng bài OKR cá nhân, hoặc giữ nhịp mỗi ngày bằng bài Kaizen là gì.
• Tài chính: bắt đầu từ bài ghi chép thu chi cá nhân, rồi xem bài quỹ dự phòng là gì.
• Tâm trí: thử Pomodoro trước, ví dụ hai phiên mỗi ngày, rồi đến làm việc sâu. Còn muốn gom suy nghĩ cuối ngày, xem cách viết nhật ký mỗi ngày.
• Mối quan hệ: bắt đầu từ bài cách giữ liên lạc với bạn bè; với bố mẹ ở xa thì xem cách giữ liên lạc với bố mẹ khi sống xa nhà, còn muốn xếp ai vào vòng nào thì xem số Dunbar là gì.
• Mọi mảng: muốn có một con số để theo dõi mỗi tuần thì xem bài KPI là gì. Muốn biến việc nhỏ thành nếp, xem bài thói quen nhỏ; muốn xếp việc theo tuần, xem bài lập kế hoạch tuần. Cuối năm, bài tổng kết cuối năm cho bản thân dùng đủ năm chỉ số này.