Lập ngân sách Tết: 6 bước, có ví dụ số

Tết chưa tới nhưng danh sách đã dài: quà biếu hai bên gia đình, lì xì, vé về quê, đồ ăn, hoa, quần áo cho con. Đến mùng 3, bạn mở ứng dụng ngân hàng và không rõ số tiền đã đi đâu.

Bài này nói về lập ngân sách Tết bằng sáu bước, có bảng ví dụ số, cách ghi theo tuần, những lỗi hay gặp và một bài tập 45 phút.

Lập ngân sách Tết là gì, và nên làm từ khi nào?

Theo Wikipedia, Tết Nguyên Đán là dịp đầu năm mới theo âm lịch, rơi vào mùng 1 tháng Giêng. Trang này cũng ghi rằng các gia đình bắt đầu sắm sửa từ hơn hai tuần trước Tết, với chợ Tết, lì xì cho trẻ em và bữa cơm tất niên.

Ngân sách Tết là một bảng nhỏ ghi ba điều: bạn có bao nhiêu tiền cho dịp này, định chi vào nhóm nào, và mỗi nhóm tối đa bao nhiêu. Đó là cách mình hiểu, không phải định nghĩa chính thức.

Chốt bảng sớm hơn mốc sắm sửa

Bạn nên lập bảng trước khi bắt đầu mua, tức sớm hơn mốc "hơn hai tuần" ở trên. Ví dụ với Tết 2027, mùng 1 rơi vào thứ Bảy 06/02/2027 (bạn đối chiếu lại với lịch chính thức), nên bảng có thể chốt trong khoảng cuối tháng 12 đến đầu tháng 1. Khoảng thời gian này là gợi ý của mình.

Lập ngân sách Tết trong 6 bước

Thời gian trong bảng chỉ là ước lượng.

Nếu đã làm tổng kết tài chính cá nhân cuối năm, bạn có sẵn số dư để dùng ở bước 1.

Bước 1 và 2: Chốt số tiền đã có, rồi chừa khoản sau Tết

Bước 1: cộng những khoản đã nằm trong tài khoản hoặc ví và bạn sẵn sàng dành cho Tết, như khoản để riêng hoặc thưởng đã nhận. Khoản chưa về thì để ngoài bảng. Nếu tiền về lúc cao lúc thấp, bạn hãy lấy mức thấp mà mình thấy hợp lý, theo bài lập ngân sách khi tiền về không đều.

Ví dụ giả định, đơn vị triệu đồng: khoản để riêng 18, thưởng Tết đã nhận 6, cộng lại là 24.

Bước 2: trừ trước một khoản cho những ngày đầu sau Tết, vì hết dịp lễ là các khoản thiết yếu quay lại. Mốc gợi ý của mình là chi thiết yếu của khoảng hai tuần, bạn chỉnh theo mình. Trong ví dụ, chi thiết yếu mỗi tháng là 12 nên khoản chừa là 6, và số còn lại cho Tết là 24 trừ 6, tức 18.

Khoản chừa này khác quỹ dự phòng. Quỹ dự phòng dành cho việc bất ngờ, còn khoản chừa là các chi phí bạn đã biết sẽ đến.

Chưa rõ mảng Tài chính ở mức nào?

Bạn có thể thử Chấm nhanh 5 chỉ số: miễn phí, khoảng 2 phút, không cần tài khoản. Hai câu về Tài chính hỏi bạn có biết mỗi tháng mình thu và chi khoảng bao nhiêu, và có khoản dự phòng hay không.

Bước 3 và 4: Liệt kê nhóm chi, rồi đặt trần

Theo Wikipedia, dịp Tết có sắm thực phẩm và hoa, trang trí nhà cửa, lì xì cho trẻ em, bữa tất niên và việc về quê thăm họ hàng. Từ đó mình gợi ý bảy nhóm dưới đây, bạn thêm bớt theo gia đình mình.

Bảng sau là ví dụ giả định, đơn vị triệu đồng. Tổng các trần phải bằng 18, tức số còn lại sau bước 2.

Cộng lại: 4,5 + 4 + 2,5 + 3 + 1 + 1,5 + 1,5 bằng 18. Với nhóm đếm được như lì xì hay quà biếu, hãy nhân số người với mức mỗi người, vì như vậy bạn thấy rõ mình đang chi cho ai.

Bước 5: Ghi theo tuần

Một ngân sách không ghi chép chỉ là một ước muốn. Mỗi tuần, vào cùng một giờ, bạn cộng số đã chi theo nhóm rồi trừ khỏi trần. Bài ghi chép thu chi cá nhân có cách tạo nếp này.

Bảng dưới là ví dụ giả định sau hai tuần sắm sửa, đơn vị triệu đồng.

Nhóm May mặc đã vượt 0,3. Cách xử lý gợi ý là chuyển từ nhóm còn dư, ví dụ Tiệc còn 1, chứ không nâng tổng.

Bước 6 và những lỗi hay gặp

Bước 6 diễn ra sau Tết. Bạn cộng tổng chi thật và so với trần 18. Giả sử tổng chi thật là 19,1, tức vượt 1,1 triệu đồng, chủ yếu ở quà biếu. Từ đó bạn viết đúng một điều chỉnh cho Tết sau, ví dụ để riêng mỗi tháng 1,5 triệu đồng, vì 1,5 nhân 12 tháng là 18.

Bốn lỗi hay gặp

Có bốn lỗi mình hay thấy khi lập bảng này:

• Tính cả thưởng chưa nhận. Bảng đẹp trên giấy nhưng tiền thật chưa có.
• Quên lì xì và quà biếu. Hai nhóm này dễ bị bỏ vì không phải mua ở chợ.
• Không chừa khoản sau Tết. Hết dịp lễ là hoá đơn quay lại.
• Mua sớm rồi quên ghi. Khoản mua sớm vẫn thuộc ngân sách Tết.

Làm trong ZH Tài Chính

Bạn vừa làm xong bài tập này. Muốn giữ nhịp mỗi ngày mà không phải dựng bảng từ đầu, bạn có thể mở Hôm nay của tôi: miễn phí, dữ liệu lưu trên máy bạn. Mỗi ngày dưới 3 phút, gồm 3 việc quan trọng, một chỉ số tự chấm từ 1 đến 5 và một dòng nhật ký.

Khi muốn trần và số đã chi nằm sẵn một chỗ

ZH Tài Chính chia thu chi theo ba chữ Kiếm, Giữ, Nhân. Ở mục Giữ, bạn có thể thêm danh mục mới như Quà biếu hay Lì xì, ghi nhanh bằng ô Nhập nhanh, rồi đặt hạn mức cho từng danh mục. ZH báo màu vàng khi chi từ 80% hạn mức và màu đỏ khi vượt, đồng thời có con số "Có thể tiêu (còn lại tháng)".

Hạn mức đặt theo tháng, nên nếu chi Tết rơi vào cả hai tháng, bạn tự chia trần thành hai phần (cách dùng gợi ý). Nút Sao lưu (tệp JSON) giúp giữ số Tết để so với năm sau. Công cụ hiện nhập tay, không kết nối tự động với ngân hàng.

Thuộc gói nào, thử thế nào

Các phần này thuộc gói Tiêu chuẩn, xem bảng giá. ZH cho dùng thử 7 ngày, mỗi tài khoản một lần, với quyền gói Tiêu chuẩn và không cần nhập thẻ. Hết 7 ngày, tài khoản tự về gói Miễn phí, dữ liệu vẫn được giữ. Một tờ giấy hoặc bảng tính cũng làm được cùng việc.

Muốn có người chỉ cách dựng bảng này trên ZH, bạn có thể đặt buổi Làm quen 20 phút. Còn nếu đang cân nhắc giữa giấy, bảng tính và ứng dụng, bài app miễn phí hay trả phí so theo từng loại công cụ.

Câu hỏi thường gặp

Lập ngân sách Tết nên bắt đầu từ khi nào?

Bạn nên chốt bảng trước khi bắt đầu sắm sửa. Vì các gia đình thường sắm từ hơn hai tuần trước Tết, mình gợi ý chốt sớm hơn, khoảng 4 đến 6 tuần trước mùng 1. Bạn chỉnh theo mình.

Nên dành bao nhiêu tiền cho Tết?

Bài này không đưa con số chung, vì mỗi nhà một khác. Hãy lấy số tiền đã có, trừ khoản chừa sau Tết, phần còn lại là tổng trần để chia cho các nhóm. Đây không phải lời khuyên tài chính.

Lì xì và quà biếu nên tính thế nào?

Hãy ghi mỗi khoản thành một dòng riêng: số người nhân với mức mỗi người, như 10 bao nhân 0,25 triệu đồng. Nhờ vậy bạn quyết định trước khi đứng ở chợ.

Thưởng Tết chưa về thì xử lý sao?

Hãy để thưởng chưa về ngoài bảng. Khi nhận được, bạn có thể cộng vào ngân sách Tết hoặc đưa một phần vào quỹ dự phòng, tuỳ bạn quyết định.

Lỡ vượt ngân sách Tết giữa chừng thì làm gì?

Hãy chuyển phần còn dư từ nhóm khác sang nhóm vượt, thay vì tăng tổng. Sau Tết, bạn viết một điều chỉnh cho lần sau, như ở bước 6. Bài cách quản lý chi tiêu cá nhân có thêm cách đặt hạn mức theo nhóm.