Cách quản lý chi tiêu cá nhân cho người mới
Cuối tháng nào bạn cũng thấy ví nhẹ đi mà không nhớ mình đã tiêu vào đâu. Bạn tự nhủ tháng sau sẽ tiết chế hơn, nhưng chẳng có con số nào để biết nên tiết chế khoản nào.
Cách quản lý chi tiêu cá nhân không đòi hỏi giỏi toán hay có khoản tiền lớn. Điều cần là một vòng lặp nhỏ và đều. Bài này giải thích khái niệm, đi qua 5 bước làm được ngay, đưa ví dụ số giả định, so sánh vài phương pháp phổ biến và kết thúc bằng bài tập 20 phút.
Quản lý chi tiêu cá nhân là gì?
Theo Wikipedia, ngân sách cá nhân là một kế hoạch để phối hợp giữa khoản tiền nhận về và các khoản chi. Cách làm cơ bản gồm tính số tiền nhận về sau khi trừ các khoản bắt buộc, theo dõi chi tiêu trong một khoảng thời gian, đặt mục tiêu dựa trên dữ liệu đó, lập kế hoạch và điều chỉnh. Xem mục Personal budget.
Nói gọn: quản lý chi tiêu là trả lời ba câu hỏi theo thứ tự. Tháng này tiền đi đâu? Tháng sau muốn nó đi đâu? Và nếu lệch thì chỉnh thế nào?
Bạn có thể bắt đầu mà không cần ứng dụng. Điều quan trọng hơn công cụ là thói quen nhìn lại số đều đặn, giống như ghi chép thu chi trong 10 phút mỗi tuần.
Cách quản lý chi tiêu cá nhân trong 5 bước
Bước 1: Ghi chép mọi khoản chi trong 2 đến 4 tuần
Ghi cả khoản nhỏ như ly nước, tiền gửi xe. Mỗi khoản một dòng: ngày, số tiền, mô tả ngắn. Bạn chưa cần phân loại hoàn hảo. Mục đích của giai đoạn này là nhìn thấy sự thật, không phải sửa ngay.
Nếu hay quên, hãy ghi ngay khi vừa chi hoặc đặt một giờ cố định mỗi tối để nhập lại. Hai đến bốn tuần giúp bạn có đủ số cho một chu kỳ, bao gồm cả ngày đầu tháng và cuối tháng.
Bước 2: Gom chi tiêu vào vài nhóm
Quá nhiều nhóm làm bạn mệt. Hãy bắt đầu với ba nhóm rộng: thiết yếu (nhà ở, ăn uống cơ bản, đi lại, hoá đơn), mong muốn (ăn ngoài, giải trí, mua sắm) và để dành (quỹ dự phòng, mục tiêu riêng). Cách chia này gần với quy tắc 50/30/20, nhưng bạn không cần theo đúng tỉ lệ.
Một khoản có thể thuộc hai nhóm tuỳ người. Ăn uống ở nhà là thiết yếu, ăn nhà hàng là mong muốn. Hãy chọn một cách và giữ nhất quán.
Bước 3: Đặt hạn mức cho từng nhóm dựa trên số đã ghi
Nhìn tổng chi của từng nhóm trong tháng vừa ghi, rồi đặt hạn mức cho tháng sau. Nếu một nhóm đang chi vượt nhiều, đừng cắt đột ngột một nửa. Hãy giảm từng chút, ví dụ 10% mỗi tháng, để dễ giữ.
Ngoài ra, nhớ ghi các khoản đến định kỳ nhưng không phải tháng nào cũng có, như học phí, bảo hiểm, sửa xe. Chia số đó cho 12 tháng và đưa vào nhóm riêng.
Bước 4: Theo dõi hằng tuần bằng một con số
Mỗi tuần dành 10 phút để trả lời: "Còn được tiêu bao nhiêu cho nhóm mong muốn đến hết tháng?" Chỉ cần một con số này, bạn đã biết nên chậm lại hay có thể thoải mái hơn. Bạn không cần theo dõi từng ngày nếu thấy nặng nề.
Bước 5: Chốt tháng và chỉnh một điều
Cuối tháng, nhìn lại số thật so với hạn mức. Chọn một điều chỉnh duy nhất cho tháng sau, viết thành câu cụ thể: "Tháng sau mình ăn ngoài tối đa 4 lần". Tinh thần này giống Kaizen: sửa nhỏ, đều, thay vì thay đổi lớn rồi bỏ. Hết năm, bạn có thể làm một buổi tổng kết tài chính cá nhân cuối năm.
Ví dụ ngân sách của một người nhận 12 triệu đồng mỗi tháng
Các con số dưới đây là giả định, chỉ để minh hoạ cách tính. Giả sử một người có 12 triệu đồng mỗi tháng sau khi trừ các khoản bắt buộc.
| Nhóm | Tỉ lệ tham khảo | Số tiền mỗi tháng |
|---|---|---|
| Thiết yếu | 50% | 6.000.000 đ |
| Mong muốn | 30% | 3.600.000 đ |
| Để dành | 20% | 2.400.000 đ |
| Tổng | 100% | 12.000.000 đ |
Với nhóm mong muốn, hạn mức tuần khoảng 3.600.000 chia 4, tức 900.000 đ. Nếu đến ngày 15 người đó đã chi 2.000.000 đ cho nhóm này, họ biết ngay mình còn khoảng 1.600.000 đ cho nửa tháng còn lại và nên chậm lại.
Tỉ lệ ở trên chỉ là mốc tham khảo. Nếu tiền thuê nhà chiếm 55% thì nhóm thiết yếu sẽ cao hơn, và bạn cần bù bằng cách giảm nhóm mong muốn. Điều quan trọng là bạn biết số của mình, chứ không phải khớp đúng tỉ lệ. Muốn biết nên dành bao nhiêu cho phần dự phòng, xem bài quỹ dự phòng là gì.
Một vài phương pháp lập ngân sách phổ biến
Wikipedia liệt kê nhiều phương pháp lập ngân sách cá nhân. Dưới đây là bốn cách bạn hay gặp, để chọn cách hợp với cách bạn quen sống.
| Phương pháp | Cách làm | Hợp với ai |
|---|---|---|
| 50/30/20 | Chia tiền nhận về thành nhu cầu, mong muốn và để dành theo tỉ lệ 50, 30, 20 | Người muốn một khung đơn giản |
| Trả cho mình trước | Để dành ít nhất một phần cố định ngay khi nhận tiền, phần còn lại chi tự do | Người hay chi hết rồi mới tính |
| Phong bì (dùng tiền mặt) | Chia tiền mặt vào phong bì theo từng nhóm, hết phong bì thì ngừng chi nhóm đó | Người dễ chi quá tay với thẻ |
| Phân bổ hết từng đồng | Gán mục đích cho toàn bộ số tiền ngay từ đầu tháng, cuối tháng còn dư bằng không | Người thích kiểm soát chi tiết |
Không có phương pháp nào đúng cho mọi người. Hãy thử một cách trong hai tháng, rồi giữ hoặc đổi dựa trên việc bạn có dùng đều không. Bạn có thể kết hợp, ví dụ chia nhóm theo 50/30/20 và dùng phong bì riêng cho nhóm dễ chi quá.
Những lỗi hay gặp khi quản lý chi tiêu
- Đặt ngân sách khi chưa ghi chép. Con số đặt theo cảm tính thường lệch xa thực tế, nên bạn chán và bỏ.
- Đặt hạn mức quá chặt. Khi không có chỗ cho một ly cà phê với bạn bè, bạn sẽ bỏ cả kế hoạch. Hãy chừa một khoản nhỏ cho điều bạn thích.
- Quên các khoản theo năm. Học phí, bảo hiểm, quà dịp lễ làm lệch tháng. Chia nhỏ ra từng tháng để chuẩn bị trước.
- Bỏ qua tiền mặt nhỏ. Một vài khoản nhỏ mỗi ngày cộng lại thành một nhóm lớn mà bạn không nhận ra.
- Bỏ cuộc khi vượt hạn mức một tháng. Tháng vượt cho bạn dữ liệu về chỗ cần chỉnh. Hãy ghi lý do và thử điều chỉnh, đừng làm lại từ đầu.
Quản lý chi tiêu trong ZH Tài Chính
ZH Tài Chính chia thu chi theo ba chữ Kiếm, Giữ, Nhân. Ở phần Giữ, bạn thêm ví tiền mặt và tài khoản để khớp số dư, ghi nhanh một khoản bằng ô Nhập nhanh, đặt ngân sách cho từng danh mục chi, và đọc màu cảnh báo: màu vàng khi chi từ 80% hạn mức, màu đỏ khi vượt. Công cụ cũng có giao dịch định kỳ, con số "Có thể tiêu" và ba hũ chia tiền mặc định 50, 30, 20.
Các phần này thuộc gói Tiêu chuẩn, xem bảng giá để biết chi tiết. Một bảng tính hay quyển sổ cũng làm được cùng việc. Nếu bạn chưa rõ mảng tài chính của mình đang ở đâu so với các mảng khác, thử chấm nhanh 5 chỉ số. Khi đã có số thật, bạn cũng có thể tính tài sản ròng để thấy đường đi của mình qua từng tháng.
Câu hỏi thường gặp
Nên ghi chép bao lâu trước khi đặt ngân sách?
Hai đến bốn tuần là hợp lý để có đủ số cho một chu kỳ. Nếu bạn nhận tiền theo ngày hoặc theo tuần, hãy ghi đủ một vòng nhận tiền. Còn nếu tiền về lúc cao lúc thấp, xem lập ngân sách khi tiền về không đều. Có số thật thì hạn mức đặt ra mới sát.
Chi tiêu bất thường như sửa xe, đám cưới thì tính thế nào?
Đưa vào một nhóm riêng cho khoản bất thường và để dành dần mỗi tháng. Với khoản biết trước mỗi năm như Tết, xem lập ngân sách Tết. Phần dành cho việc đột xuất lớn hơn nên nằm trong quỹ dự phòng, tách khỏi ngân sách hằng tháng.
Nên dùng ứng dụng hay sổ tay để quản lý chi tiêu?
Công cụ nào bạn mở ra mỗi ngày là công cụ tốt. Sổ tay không tốn gì và làm được ngay. Ứng dụng hoặc bảng tính tiện khi bạn muốn cộng tổng nhanh và xem xu hướng nhiều tháng. Bài sổ tay hay ứng dụng so sánh các loại công cụ. Mẫu bảng tính hai trang có ở bài quản lý chi tiêu cá nhân bằng Google Sheet.
Thấy chi tiêu cao hơn dự tính thì làm gì trước?
Xem nhóm nào vượt nhiều nhất và vì sao, rồi chỉ chỉnh một điều trong tháng sau. Đừng cắt hết cùng lúc vì sẽ khó duy trì. Nếu bạn lo về khoản vay hoặc nợ, hãy hỏi người có chuyên môn.
Biết mình đang ở đâu trong 2 phút
Trả lời 10 câu, mỗi câu chọn từ 1 đến 5, để thấy điểm 5 chỉ số cuộc đời, chỉ số thấp nhất và một kế hoạch 30 ngày gợi ý. Không cần email, không cần tạo tài khoản.
Chấm nhanh miễn phíTìm hiểu về Zero To Hero
Chấm xong và thấy hợp? Bạn có thể tạo tài khoản miễn phí để lưu tiến độ, hoặc dùng thử 7 ngày quyền gói Tiêu chuẩn, không cần nhập thẻ.
Đọc tiếp
Tài chính cá nhân
Ghi chép thu chi cá nhân: 10 phút mỗi tuần
Thói quen ghi chép thu chi cá nhân trong 10 phút mỗi tuần: chuẩn bị, bốn bước, ví dụ một tháng bằng số giả định, lỗi hay gặp và bài tập 4 tuần.
· 8 phút đọc
Tài chính cá nhân
Quản lý chi tiêu cá nhân bằng Google Sheet
Quản lý chi tiêu cá nhân bằng Google Sheet: tải mẫu hai trang, cách ghi chép, đặt hạn mức theo nhóm, đọc cảnh báo từ 80% và bài tập 20 phút. Số trong bài là giả định.
· 9 phút đọc
Tài chính cá nhân
Quỹ dự phòng là gì? Cách tính mức cho riêng bạn
Quỹ dự phòng là khoản tiền để riêng cho việc bất ngờ: cách tính mức theo chi tiêu thiết yếu, ví dụ số giả định, thời gian xây quỹ và bài tập 20 phút.
· 9 phút đọc
Xem tất cả 9 bài trong danh mục Tài chính cá nhân.
Nội dung mang tính tham khảo để bạn tự quản trị bản thân, không thay thế tư vấn y tế, tài chính hay pháp lý, và không cam kết kết quả.