Cách đọc sách hiệu quả nhớ lâu: 5 bước, 20 phút

Bạn đọc xong một cuốn sách, gạch chân gần kín trang. Một tuần sau có người hỏi sách nói gì, và bạn chỉ còn nhớ vài ý mơ hồ, hoặc đúng một câu chuyện ví dụ.

Bài này nói về cách đọc sách hiệu quả nhớ lâu: đọc chủ động theo năm bước, vì sao gạch chân và đọc lại chưa chắc đủ, lịch ôn giãn cách, một buổi đọc 20 phút, phiếu ghi sách một trang và bài tập 7 ngày.

Cách đọc sách hiệu quả bắt đầu từ đâu?

Theo Wikipedia, SQ3R là phương pháp đọc hiểu do Francis P. Robinson giới thiệu trong cuốn Effective Study năm 1941. Tên gọi lấy từ năm bước: Survey (lướt qua cấu trúc), Question (đặt câu hỏi), Read (đọc), Recite (kể lại bằng lời mình) và Review (ôn lại). Trang này mô tả phương pháp nhằm làm việc đọc giáo trình bớt thụ động hơn.

Dưới đây là phiên bản năm bước do mình rút gọn, dùng được cho cả sách kỹ năng lẫn sách chuyên môn. Thời gian trong bảng là gợi ý cho một buổi 20 phút.

Hai bước hay bị bỏ là bước 2 và bước 4. Tuy nhiên, chính hai bước này biến việc đọc từ nhìn chữ thành tìm kiếm và nhớ lại.

Vì sao gạch chân và đọc lại chưa chắc đủ?

Wikipedia gọi việc dành một phần buổi học để nhớ lại thông tin từ trí nhớ là hiệu ứng kiểm tra, còn gọi là luyện nhớ lại. Trang này ghi rằng cách này có thể cho kết quả học, chuyển giao và nhớ lại tốt hơn các cách học khác như đọc lại hay gạch chân. Ngay sau buổi học, nội dung đọc lại thường còn rõ hơn, nhưng theo thời gian, phần được tự kiểm tra giữ lại tốt hơn.

Trang cũng ghi rằng việc kèm phản hồi giúp ích: sau khi tự nhớ lại, bạn mở sách đối chiếu rồi sửa chỗ sai. Wikipedia không nêu mức cải thiện bằng con số, nên mình chỉ dùng điều này như một lý do để thử, không phải lời hứa.

Kể lại thế nào cho khỏi gượng?

Hãy gấp sách và trả lời ba câu, nói thành tiếng hoặc viết ra giấy: tác giả muốn nói gì trong phần này, ba ý chính là gì, và ví dụ nào làm bạn nhớ nhất. Nếu chưa trả lời được, bạn mở sách xem lại đúng đoạn đó. Chỗ không nhớ được chính là chỗ cần đọc kỹ.

Giãn cách các lần ôn lại

Theo Wikipedia, lặp lại giãn cách là kỹ thuật học dựa trên việc giãn các buổi học ra thay vì dồn một lần, thường dùng với thẻ ghi nhớ. Trang nhắc đến đường quên lãng do Hermann Ebbinghaus vẽ từ những năm 1880, và ý của ông rằng ôn lại nhiều lần cách quãng có thể làm chậm việc quên. Sách Psychology of Study năm 1932 của C. A. Mace từng gợi ý giãn dần, ví dụ cách khoảng một, hai, bốn, tám ngày.

Tuy nhiên, Wikipedia cũng ghi lịch tốt nhất có thể tuỳ từng người, và chưa có nhiều bằng chứng rằng giãn dần luôn hơn giãn đều. Vì vậy bảng dưới chỉ là gợi ý của mình, bạn chỉnh theo mình.

Bốn lần ôn tổng cộng khoảng 14 phút cho một chương. Nếu thấy nhiều, bạn chỉ ôn ba lần đầu cho những chương quan trọng.

Một buổi đọc 20 phút: ví dụ giả định

Giả sử bạn đọc một chương dài 12 trang của một cuốn sách về thói quen. Bảng dưới mô tả cách dùng năm bước.

Con số 20 phút là gợi ý, không có mốc chuẩn. Nếu cuốn sách khó hơn, bạn kéo dài bước đọc nhưng vẫn giữ bước kể lại.

Phiếu ghi sách một trang

Tờ này giúp bạn gom mọi thứ vào một chỗ thay vì ghi rải rác. Nội dung gồm: tên sách và ngày đọc, câu hỏi bạn muốn sách trả lời, ba ý chính kể lại không nhìn sách, một điều bạn sẽ làm trong 7 ngày, và bốn ô tick cho bốn lần ôn. Bạn tải phiếu đọc sách một trang (PDF), in A4 hoặc chép tay vào sổ.

Phần "một điều sẽ làm trong 7 ngày" là chỗ biến sách thành việc thật. Nếu bạn chọn một việc nhỏ, bài thói quen nhỏ giúp bạn làm nó trong hai phút.

Chọn mảng cần làm trước

Chưa rõ Tâm trí có phải mảng thấp nhất của bạn không? Bạn có thể thử Chấm nhanh 5 chỉ số: 10 câu, khoảng 2 phút, không cần email hay tài khoản. Hai câu về Tâm trí có câu "Khi áp lực tăng, tôi vẫn giữ được đầu óc bình tĩnh để nghĩ và quyết."

Kết quả là điểm tham khảo cho cảm nhận hôm nay, không phải chẩn đoán. Nếu bạn muốn ghi lại điều rút ra từ sách mỗi ngày, bài cách viết nhật ký mỗi ngày có mẫu ba dòng, còn bài tư duy phản biện là gì giúp bạn hỏi lại một nhận định trước khi tin.

Khi nào nên đi khám?

Cách đọc này dành cho người muốn học tốt hơn, không phải để đánh giá trí nhớ.

Theo dõi việc đọc trong ZH

ZH có phần "Hôm nay của tôi", miễn phí: 3 việc quan trọng, 1 chỉ số tự chấm từ 1 đến 5, 1 dòng nhật ký và bảy chấm của tuần. Bạn có thể đặt "đọc 20 phút" làm một trong ba việc, và dùng dòng nhật ký để ghi một ý nhớ nhất. Dữ liệu lưu trên máy bạn, không đồng bộ đám mây.

Chưa muốn dùng gì thì một tờ phiếu giấy là đủ. Sau hai tuần, bạn có thể làm lại Chấm nhanh để xem cảm nhận ở mảng Tâm trí có đổi không. Nếu muốn giữ nhịp đọc lâu hơn, bài habit tracker là gì hướng dẫn kẻ bảng tick.

Câu hỏi thường gặp

Cách đọc sách hiệu quả nhớ lâu nên bắt đầu thế nào?

Hãy bắt đầu từ bước kể lại: sau khi đọc một đoạn, gấp sách và nói lại ý chính bằng lời mình. Wikipedia ghi việc tự nhớ lại giữ lâu hơn đọc lại. Sau đó bạn thêm các bước lướt và hỏi.

Gạch chân có giúp nhớ lâu không?

Theo Wikipedia, tự kiểm tra cho kết quả nhớ lại tốt hơn các cách học như gạch chân hay đọc lại. Vì vậy hãy gạch ít thôi, tối đa ba câu mỗi chương, rồi dùng thời gian còn lại để kể lại. Bài làm việc sâu là gì có cách giữ một khối đọc không bị ngắt.

Mỗi ngày nên đọc bao lâu?

Không có mốc chuẩn. Mình gợi ý bắt đầu bằng 20 phút, vì đủ ngắn để giữ đều. Nếu bạn lỡ một ngày, bài quy tắc hai ngày giúp bạn quay lại.

Đọc xong bao lâu thì nên ôn lại?

Mình gợi ý ôn ngay cuối buổi, rồi sau 1 ngày, 3 ngày và 7 ngày. Wikipedia ghi lịch tốt nhất có thể tuỳ từng người, nên bạn chỉnh theo mình.

Có cần ghi chú khi đọc sách không?

Có, nhưng ngắn. Một phiếu một trang với ba ý chính, một câu hỏi và một việc làm trong 7 ngày là đủ để bắt đầu.