Làm việc sâu là gì? 1 giờ tập trung mỗi ngày

Bạn có một việc quan trọng cần nghĩ kỹ, như viết kế hoạch hoặc học một phần khó. Bạn ngồi xuống, và cứ vài phút lại có một tin nhắn, một cuộc gọi, một ý nghĩ chen ngang. Hết ngày, bạn bận rộn nhưng việc cần nghĩ kỹ vẫn chưa xong.

Làm việc sâu là gì và làm sao để có một giờ tập trung mỗi ngày? Bài này giải thích khái niệm, so sánh với việc nông, rồi hướng dẫn cách có một khung giờ sâu trong 6 bước kèm bài tập 7 ngày.

Làm việc sâu là gì?

Làm việc sâu là làm một việc đòi hỏi đầu óc, trong một khoảng thời gian không bị ngắt, và dồn sự chú ý vào đúng việc đó. Cụm từ "deep work" được Cal Newport dùng trong cuốn sách Deep Work: Rules for Focused Success in a Distracted World, xuất bản năm 2016 (tham khảo thêm).

Để dễ hình dung, hãy đặt việc sâu cạnh việc nông:

Việc nông không xấu, và bạn vẫn phải làm chúng. Tuy nhiên, vấn đề xảy ra khi việc nông tràn vào hết thời gian và việc sâu không còn chỗ.

Vì sao nên có một khung giờ làm việc sâu?

Những việc có giá trị nhất của nhiều người, như viết, học, ra quyết định quan trọng hay thiết kế, đều cần mạch suy nghĩ liền. Nhiều người nhận thấy rằng mỗi lần bị ngắt, họ mất thêm một lúc mới quay lại đúng mạch đang nghĩ. Đây là nhận xét từ trải nghiệm làm việc, chưa phải một con số có nguồn.

Khi bạn dành một khung giờ cố định cho việc sâu, bạn không cần dựa vào cảm hứng hay may mắn. Khi đó, khung giờ này thành một cuộc hẹn với chính mình.

Trong 5 chỉ số cuộc đời, đây là câu đầu của mảng Tâm trí: "Mỗi ngày tôi có khoảng thời gian tập trung, không bị làm phiền." Nếu bạn chấm câu này thấp, bài này dành cho bạn. Xem thêm bài 5 chỉ số cuộc đời.

Cách có 1 giờ làm việc sâu mỗi ngày trong 6 bước

1. Chọn một việc. Lấy từ danh sách 3 việc quan trọng nhất mỗi ngày, thường là việc lớn nhất.
2. Chọn khung giờ cố định. Hãy quan sát một tuần để biết giờ nào bạn tỉnh táo nhất. Nhiều người chọn buổi sáng, nhưng bạn tự chọn. Cách đặt khung giờ này vào lịch cả ngày có ở bài time blocking.
3. Chuẩn bị môi trường. Tắt thông báo, đặt điện thoại xa tầm tay, đóng các tab không liên quan, chuẩn bị nước. Nếu sống hoặc làm việc cùng người khác, báo trước để họ biết bạn đang bận.
4. Đặt mục tiêu cho phiên. Viết một câu: "Cuối giờ này mình có ..." ví dụ hai trang nháp hoặc một bảng tính xong. Mục tiêu rõ giúp bạn khỏi lang thang.
5. Chia thành phiên ngắn nếu cần. Với người mới, hai phiên Pomodoro liền nhau là điểm bắt đầu: 25 phút, nghỉ 5 phút, rồi 25 phút nữa.
6. Ghi một dòng cuối phiên. Mình làm được gì, và điều gì hay làm mình mất tập trung. Đây chính là cách ghi của Kaizen: mỗi ngày nhìn lại một chút.

Tăng dần thời gian, đừng bắt đầu bằng ba tiếng

Nếu bạn lâu rồi chưa làm việc liền mạch, việc đòi hỏi ngay ba tiếng là cách nhanh nhất để bỏ cuộc. Nếu bạn còn hay bị xao nhãng, hãy xem trước cách tập trung làm việc rồi quay lại đây. Cụ thể, gợi ý lộ trình như sau:

Không có con số chuẩn cho mọi người. Ví dụ, nhiều người thấy vài giờ làm việc sâu mỗi ngày đã là nhiều, nên đừng tự ép theo người khác.

Những thứ hay phá khung giờ sâu

• Thông báo. Mỗi tiếng ting đều là một lời mời rời khỏi việc đang làm. Hãy tắt hoặc để chế độ không làm phiền.
• Mở email và tin nhắn liên tục. Hãy chọn 2 đến 3 lần cố định trong ngày để xem.
• Làm nhiều việc cùng lúc. Chuyển qua lại giữa hai việc khiến cả hai đều chậm.
• Môi trường lộn xộn. Bàn bừa bộn, tab mở chằng chịt cũng kéo sự chú ý.
• Thiếu ngủ và mệt. Đầu óc mệt thì khó tập trung, bất kể bạn sắp xếp khéo đến đâu. Hãy xem lại giấc ngủ của mình, và nếu tình trạng này kéo dài thì nên đi khám. Bài thói quen ngủ đúng giờ có kế hoạch 7 ngày cho phần này.

Một ngày mẫu có khung giờ sâu

Ví dụ minh hoạ, giờ giấc là giả định:

Làm việc sâu trong ZH

ZH Rèn Trí Tuệ là nơi để ghi lại, suy nghĩ có hệ thống và ra quyết định rõ hơn, nên rất hợp để bạn dùng chính khung giờ sâu cho việc đó. ZH Hiệu Suất có sẵn Pomodoro và Kaizen để chia phiên và ghi lại. Các phân hệ có trong những gói khác nhau, bạn xem ở bảng giá.

Nếu muốn theo dõi bạn có giữ được khung giờ này không, bạn có thể đặt một KPI đơn giản: số ngày trong tuần có ít nhất 30 phút làm việc sâu.

Năm lỗi hay gặp

1. Bắt đầu quá lâu. Ba tiếng liền ngay từ đầu dễ làm bạn bỏ cuộc. Hãy bắt đầu 30 phút.
2. Không có việc cụ thể. Ngồi vào mà không biết làm gì thì khung giờ sâu thành giờ lướt điện thoại.
3. Vừa làm vừa "liếc một chút". Chỉ một lần liếc thôi cũng có thể làm đứt mạch.
4. Dùng khung giờ sâu để họp hoặc trả lời tin nhắn. Hãy giữ khung này cho việc cần suy nghĩ.
5. Tự trách khi hôm nào không được. Có ngày bị cuốn vào việc khác, hãy chỉ ghi lại và thử lại ngày mai.

Câu hỏi thường gặp

Làm việc sâu khác Pomodoro thế nào?

Pomodoro là một cách chia thời gian: phiên 25 phút và nghỉ 5 phút. Làm việc sâu là chuyện bạn tập trung vào việc đòi hỏi suy nghĩ mà không bị ngắt. Hai thứ dùng chung được, ví dụ hai phiên Pomodoro liền nhau làm một khung sâu.

Công việc của mình hay bị gọi ngắt thì sao?

Nếu công việc như chăm sóc khách hay bán hàng buộc bạn phải luôn sẵn sàng, hãy tìm khung giờ ngắn ít bị gọi nhất, ví dụ đầu giờ hoặc cuối giờ, và dùng cho việc cần suy nghĩ. 20 đến 30 phút được bảo vệ vẫn tốt hơn không có phút nào. Còn lúc đã tan làm, xem cách ngừng nghĩ về công việc sau giờ làm.

Một ngày nên làm việc sâu tối đa bao lâu?

Không có con số chuẩn cho mọi người. Hãy bắt đầu bằng 1 giờ, quan sát cảm giác của mình, rồi chỉnh. Nếu bạn thấy đầu óc cạn sau một giờ, đó là thông tin để dừng ở mức đó.

Mình cố mãi mà vẫn không tập trung được, có sao không?

Hãy xem lại giấc ngủ, mức căng thẳng và môi trường làm việc. Nếu tình trạng khó tập trung kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt, hãy đi khám hoặc trao đổi với chuyên gia phù hợp. Bài này chỉ hướng dẫn thói quen làm việc, không thay thế bác sĩ.