Mục tiêu SMART là gì? Cách đặt kèm ví dụ

"Năm nay mình sẽ chăm sóc bản thân tốt hơn." Câu này nghe ổn, nhưng đến tháng thứ ba, bạn khó nói mình đã làm được hay chưa. Mục tiêu mơ hồ thường dẫn đến cảm giác cố gắng nhiều mà không thấy kết quả.

Mục tiêu SMART là gì và đặt thế nào cho bản thân? Bài này giải thích 5 tiêu chí, đưa ví dụ viết lại từ mục tiêu mơ hồ sang mục tiêu rõ ràng, và so sánh SMART với OKR và KPI.

Mục tiêu SMART là gì?

Mục tiêu SMART là cách đặt mục tiêu sao cho nó đủ rõ để hành động và đủ cụ thể để kiểm tra. Theo Wikipedia, cụm từ này xuất hiện trong bài viết của George T. Doran trên tạp chí Management Review năm 1981, ban đầu dành cho việc đặt mục tiêu trong quản lý doanh nghiệp, xem mục SMART criteria. Sau đó, nhiều người dùng lại cách này cho mục tiêu cá nhân.

Năm chữ cái trong SMART thường được hiểu như sau (cách gọi tên có thể khác nhau chút ít giữa các tài liệu):

Ví dụ viết lại mục tiêu theo SMART

Cách học nhanh nhất là nhìn một mục tiêu mơ hồ và viết lại nó từng bước. Các ví dụ dưới đây chỉ để minh hoạ, bạn hãy thay con số cho hợp với mình:

Chú ý hai điểm chung của các mục tiêu bên phải: có một con số đếm được, và có mốc thời gian để xem lại. Phần "làm sao để làm được" thường nằm ở việc bạn chọn một con số đủ thấp để bắt đầu.

Cách đặt mục tiêu SMART trong 5 bước

1. Viết mục tiêu bằng một câu thường. Chưa cần đẹp, chỉ cần đúng điều bạn muốn. Ví dụ: "Tôi muốn bớt mệt vào buổi chiều."
2. Thêm con số. Hỏi "bao nhiêu" hoặc "bao nhiêu lần". Ví dụ: số buổi, số phút, số trang, số ngày.
3. Kiểm tra độ vừa sức. Hãy lấy mức bạn đang làm hiện nay rồi cộng thêm một chút. Nếu hiện tại bạn đi bộ 1 buổi mỗi tuần, thì 2 buổi hợp lý hơn 6 buổi.
4. Nối với điều bạn coi trọng. Hỏi "mình làm việc này để làm gì?". Nếu không trả lời được, hãy cân nhắc đổi mục tiêu.
5. Đặt ngày xem lại. Chọn một ngày cụ thể, và ghi vào lịch. Nếu bạn chưa biết nên xem lại thế nào, bài lập kế hoạch tuần có cách làm trong 20 phút.

SMART khác OKR và KPI thế nào?

Ba cách này hay bị nhầm vì đều nói về mục tiêu và con số. Điểm khác nằm ở vai trò của mỗi cách:

Bạn có thể dùng chung cả ba. SMART giúp viết từng kết quả cho rõ, OKR cá nhân tổ chức chúng quanh một hướng đi, còn KPI là con số bạn nhìn mỗi tuần. Nếu mới bắt đầu, hãy dùng SMART trước vì nó đơn giản nhất.

Mục tiêu SMART hợp với mảng nào trong cuộc sống?

SMART dùng được cho cả 5 mảng của 5 chỉ số cuộc đời. Nếu bạn chưa biết nên đặt mục tiêu cho mảng nào, hãy làm Chấm nhanh để thấy mảng đang thấp nhất, rồi đặt một mục tiêu SMART cho chính mảng đó.

• Mối quan hệ: "Trong 4 tuần, tôi gọi cho một người thân vào tối Chủ nhật."
• Sự nghiệp: "Trong 6 tuần, tôi hoàn thành 1 khoá học ngắn, mỗi tuần 2 buổi 45 phút."
• Tài chính: "Trong 3 tháng, tôi ghi lại chi tiêu ít nhất 5 ngày mỗi tuần."
• Tâm trí: "Trong 4 tuần, tôi viết nhật ký 3 dòng trước khi ngủ."
• Sức khoẻ: "Trong 6 tuần, tôi đi ngủ trước 23 giờ ít nhất 5 đêm mỗi tuần."

Năm lỗi hay gặp khi đặt mục tiêu SMART

1. Con số quá cao ngay từ đầu. Mục tiêu "chạy 10 km mỗi ngày" cho người chưa chạy thường kết thúc sau ba ngày.
2. Thiếu mốc ngày. Không có ngày xem lại, mục tiêu trôi thành mong muốn.
3. Đặt nhiều mục tiêu cùng lúc. Hãy chọn 1 đến 3 mục tiêu, và để một mục tiêu làm xong rồi mới thêm mục tiêu mới.
4. Chỉ đo kết quả, bỏ qua hành động. Kết quả như cân nặng hay số khách đến chậm. Một mục tiêu có thêm con số hành động, như số buổi tập hay số cuộc gọi, dễ kiểm soát hơn.
5. Coi mục tiêu là bản án. Nếu sau 2 tuần thấy mục tiêu không hợp, hãy chỉnh lại. Đó là cách làm bình thường, đừng xem là thất bại.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu SMART có dùng được cho cuộc sống cá nhân không?

Được. Dù ban đầu dành cho quản lý doanh nghiệp, cách viết này dùng tốt cho học tập, thói quen, tiền bạc, sức khoẻ khi bạn giữ mục tiêu nhỏ và có mốc ngày. Bài ví dụ mục tiêu cá nhân có 15 ví dụ cho 5 mảng cuộc sống.

Mục tiêu SMART nên dài bao lâu?

Thường từ 2 đến 12 tuần. Khoảng này đủ dài để thấy thay đổi và đủ ngắn để bạn còn nhớ lý do mình bắt đầu. Với hướng đi lớn hơn, hãy dùng khung mục tiêu 90 ngày như OKR.

Nên đặt bao nhiêu mục tiêu SMART cùng lúc?

Từ 1 đến 3 mục tiêu. Nếu bạn thấy mình cần nhiều hơn, hãy đưa các mục tiêu còn lại vào danh sách chờ và bắt đầu khi một mục tiêu đã làm xong.

Nếu không đạt mục tiêu thì sao?

Hãy xem lại ba câu hỏi: con số có quá cao không, mốc ngày có quá gấp không, và mục tiêu này có thật sự quan trọng với mình không. Sau đó chỉnh lại một yếu tố và thử tiếp. Một cách nhìn nhẹ nhàng hơn nằm ở bài Kaizen: cải tiến từng bước nhỏ thay vì đòi mình hoàn hảo ngay.