Quản trị tài chính cá nhân là gì? 5 bước

Cuối tháng, bạn mở ví hoặc ứng dụng ngân hàng và tự hỏi tiền đã đi đâu hết. Bạn biết mình không tiêu quá tay, nhưng cũng không chỉ ra được khoản nào làm tháng này cạn sớm.

Bài này giải thích quản trị tài chính cá nhân là gì, năm bước bắt đầu, bốn con số nên theo dõi mỗi tháng kèm bảng ví dụ giả định, những việc nằm ngoài bài và bài tập 7 ngày.

Quản trị tài chính cá nhân là gì?

Theo Wikipedia, tài chính cá nhân là việc quản lý tiền bạc mà một cá nhân hoặc một hộ gia đình thực hiện để lập ngân sách, tiết kiệm và chi tiêu theo thời gian, có tính đến rủi ro và các sự kiện trong tương lai.

Trong bài, mình dùng cụm quản trị tài chính cá nhân cho cùng ý đó. Người Việt hay nói quản lý, còn trường học hay nói quản trị, nên hai cách gọi này dùng thay nhau được.

Có phải chỉ là tiết kiệm không?

Không. Tiết kiệm chỉ là một phần. Wikipedia còn liệt kê bảo hiểm, kế hoạch thuế, mục tiêu đầu tư, nghỉ hưu, bất động sản và kế hoạch giáo dục trong các lĩnh vực chính. Bài này chỉ nói phần nền mà ai cũng làm được bằng giấy hoặc bảng tính: nhìn rõ, ghi chép, lập ngân sách và xem lại.

Năm bước để bắt đầu

Wikipedia mô tả quy trình lập kế hoạch tài chính cá nhân gồm năm bước: đánh giá hiện trạng, đặt mục tiêu, lập kế hoạch, thực hiện, rồi theo dõi và đánh giá lại. Bảng dưới ghép mỗi bước với một việc nhỏ do mình gợi ý.

Bước 1: Nhìn rõ hiện trạng

Wikipedia nói bước đánh giá dùng bảng cân đối và báo cáo thu chi. Hiểu đơn giản, bạn cần hai tờ giấy: một tờ ghi tiền vào và tiền ra trong tháng, một tờ ghi những gì bạn có trừ những gì bạn nợ. Con số ở tờ thứ hai gọi là tài sản ròng, và bài tài sản ròng là gì hướng dẫn cách tính từng bước.

Bước 2: Đặt mục tiêu

Chọn một mục tiêu có mốc, ví dụ "để riêng một khoản trước ngày 30 của ba tháng tới". Mục tiêu gần dễ theo dõi hơn mục tiêu năm năm. Nếu cần khung đặt mục tiêu, bài mục tiêu 90 ngày có cách chia nhỏ.

Bước 3: Lập kế hoạch

Kế hoạch là cách bạn chia tiền vào thành các nhóm: chi thiết yếu, chi linh hoạt, phần để riêng. Có người dùng cách chia 50/30/20, và bài quy tắc 50/30/20 nói rõ đây chỉ là một cách chia để tham khảo, không bắt buộc. Nếu tiền về không đều, bài lập ngân sách khi tiền về không đều có 5 bước riêng.

Bước 4: Thực hiện

Thực hiện nghĩa là ghi lại. Mỗi tuần dành 10 phút ghi các khoản đã chi vào đúng nhóm. Bài ghi chép thu chi cá nhân có cách làm, và nếu thích bảng tính, bài quản lý chi tiêu cá nhân bằng Google Sheet có mẫu hai trang tải về.

Bước 5: Theo dõi và xem lại

Cuối tháng, so số thật với kế hoạch và hỏi: nhóm nào vượt, nhóm nào thừa, vì sao. Wikipedia nhấn mạnh việc xem lại kế hoạch định kỳ là một phần của quy trình. Đến cuối năm, bài tổng kết tài chính cá nhân cuối năm có 6 việc nên làm.

Bốn con số nên theo dõi mỗi tháng

Nếu chỉ theo dõi bốn số, mình chọn bốn số dưới đây. Bảng là ví dụ giả định, bạn thay bằng số của mình.

Bốn số này trả lời bốn câu: tháng này vào bao nhiêu, ra bao nhiêu, dư bao nhiêu, và nếu tiền vào dừng lại thì quỹ trụ được mấy tháng. Về mức quỹ phù hợp với bạn, bài quỹ dự phòng là gì có cách tính riêng, và con số đó tuỳ hoàn cảnh từng người.

Bạn có thể dùng bảng 4 con số hằng tháng (Excel): điền tiền vào, hai nhóm chi và quỹ hiện có, bảng tự tính tiền ra, phần dư và số tháng của quỹ. Bảng để trống, chỉ để ghi chép, không phải lời khuyên tài chính.

Những việc nằm ngoài bài này

Theo Wikipedia, các lĩnh vực của tài chính cá nhân còn gồm bảo hiểm, kế hoạch thuế, đầu tư, nghỉ hưu, bất động sản và giáo dục. Những mảng này liên quan quy định và rủi ro riêng của từng người. Vì vậy khi cần quyết định ở các mảng đó, bạn nên hỏi người có chuyên môn.

Chọn mảng cần làm trước

Chưa rõ Tài chính có phải mảng thấp nhất của bạn không? Bạn có thể thử Chấm nhanh 5 chỉ số: miễn phí, khoảng 2 phút, không cần tài khoản. Hai câu về Tài chính hỏi bạn có biết mỗi tháng mình thu và chi khoảng bao nhiêu, và có khoản dự phòng hay không.

Kết quả là điểm tham khảo cho cảm nhận hôm nay, không phải chẩn đoán hay lời khuyên. Nếu điểm Tài chính thấp hơn các mảng khác, năm bước ở trên là một chỗ bắt đầu hợp lý.

Giữ nhịp bằng công cụ miễn phí

ZH có phần "Hôm nay của tôi", miễn phí: 3 việc quan trọng, 1 chỉ số tự chấm từ 1 đến 5, 1 dòng nhật ký và bảy chấm của tuần. Bạn có thể đặt "ghi chi tiêu 10 phút" làm một trong ba việc của ngày chủ nhật. Dữ liệu lưu trên máy bạn, không đồng bộ đám mây.

Chưa muốn dùng gì thì một tờ giấy kẻ bốn dòng cho bốn con số là đủ, hoặc một bảng tính trống. Sau một tháng, bạn có thể làm lại Chấm nhanh để xem cảm nhận ở mảng Tài chính có đổi không.

Câu hỏi thường gặp

Quản trị tài chính cá nhân là gì?

Đó là việc quản lý tiền của một người hoặc một hộ gia đình: ghi chép, lập ngân sách, đặt mục tiêu và xem lại. Wikipedia mô tả quy trình lập kế hoạch tài chính cá nhân gồm năm bước, từ đánh giá hiện trạng đến theo dõi và đánh giá lại.

Quản trị tài chính cá nhân gồm những gì?

Phần nền gồm ghi chép thu chi, lập ngân sách, đặt mục tiêu có mốc, để dành một khoản dự phòng và tính tài sản ròng để nhìn tổng thể. Những mảng như bảo hiểm, thuế hay đầu tư nên hỏi người có chuyên môn. Bài cách quản lý chi tiêu cá nhân nói kỹ phần ngân sách.

Quản lý và quản trị tài chính có khác nhau không?

Trong bài này hai cách gọi dùng cho cùng một việc. Quản lý thường là cách nói đời thường, quản trị là cách nói trong sách vở. Nội dung chung vẫn là nhìn rõ, ghi chép, lập kế hoạch và xem lại.

Tại sao phải quản lý tài chính cá nhân?

Vì khi không ghi chép, bạn khó biết tiền đi đâu và khó đặt mục tiêu có mốc. Mỗi tháng nhìn bốn con số giúp bạn biết mình đang ở đâu và có đệm khi việc bất ngờ đến; bài quỹ dự phòng là gì nói cách tính mức đệm. Đây là cách nghĩ của mình, không phải lời khuyên tài chính.

Có cần người tư vấn không?

Với phần nền như ghi chép và lập ngân sách, bạn tự làm được. Với thuế, bảo hiểm, đầu tư hoặc vay mượn, bạn nên hỏi người có chuyên môn. Bài này không phải lời khuyên tài chính.