Quản trị bản thân là gì? 5 bước bắt đầu

Bạn làm việc cả ngày, nhưng đến cuối tuần vẫn thấy mình chưa tiến lên bao nhiêu. Danh sách việc dài, mục tiêu cũng có, mà mọi thứ vẫn rối. Thứ thiếu thường không phải là chăm chỉ hơn, mà là một cách nhìn và chỉnh bản thân có hệ thống.

Quản trị bản thân là gì và bắt đầu từ đâu? Bài này giải thích khái niệm bằng ví dụ gần gũi, phân biệt nó với quản lý thời gian, rồi đưa ra 5 bước thực hành trong 30 ngày.

Quản trị bản thân là gì?

Quản trị bản thân (hay quản lý bản thân, tiếng Anh là self-management) là khả năng tự điều khiển suy nghĩ, cảm xúc và hành động để đi tới mục tiêu mình chọn. Trong tâm lý học, ý này gần với khái niệm tự điều chỉnh (self-regulation), bạn có thể xem định nghĩa của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ. Nó cũng liên quan đến các chức năng điều hành của não bộ như lập kế hoạch, kiềm chế và chuyển việc (tham khảo thêm).

Nói đơn giản, quản trị bản thân là một vòng lặp gồm ba việc:

• Nhìn rõ. Biết mình đang ở đâu ở từng mảng cuộc sống, không đoán bằng cảm giác. Khi cần xem một nhận định có đáng tin không, bạn có thể dùng tư duy phản biện.
• Chọn và làm. Chọn một việc nhỏ, vừa sức với điểm xuất phát, rồi làm nó đều.
• Xem lại và chỉnh. Mỗi tuần nhìn lại điều gì ổn, điều gì chưa, và đổi một chi tiết.

Không ai làm vòng lặp này hoàn hảo, và bạn cũng không cần như vậy. Điều quan trọng là vòng lặp quay đều, kể cả khi chậm.

Quản trị bản thân khác quản lý thời gian thế nào?

Hai khái niệm này hay bị gộp làm một. Quản lý thời gian trả lời câu hỏi "làm sao xếp việc vừa 24 giờ", còn quản trị bản thân trả lời câu hỏi "mình nên dành sức cho việc nào, và làm sao giữ nhịp lâu dài".

Vì vậy, quản lý thời gian là một phần của quản trị bản thân. Bạn có thể xếp lịch rất khéo mà vẫn dành cả tuần cho những việc không đưa mình đến đâu. Khi đó, thứ cần chỉnh là việc chọn ưu tiên, chưa phải là cách xếp lịch. Nếu muốn học cách xếp lịch, xem cách quản lý thời gian.

Vì sao nhiều người cố gắng mà vẫn rối?

Có bốn lý do hay gặp. Vì vậy, chỉ cần nhận ra lý do của mình, bạn đã bớt được một nửa việc phải làm.

1. Không biết điểm xuất phát. Khi chưa rõ mảng nào đang thấp, bạn dễ dồn sức vào mảng đã ổn.
2. Đặt quá nhiều mục tiêu cùng lúc. Năm mục tiêu mới thường kéo theo năm việc bỏ dở.
3. Không có thời điểm xem lại. Làm xong rồi để đó, nên không biết cách làm đang hiệu quả hay chưa.
4. Chờ có hứng mới làm. Hứng thú lên xuống theo ngày, trong khi thói quen cần một việc đủ nhỏ để làm cả những hôm không muốn.

5 mảng cuộc sống cần nhìn cùng lúc

Một cách chia dễ nhớ là 5 mảng: Mối quan hệ, Sự nghiệp, Tài chính, Tâm trí và Sức khoẻ. Năm mảng này ảnh hưởng lẫn nhau. Ví dụ, ngủ thiếu kéo theo khó tập trung, mà khó tập trung thì việc ở công ty cũng chậm lại.

Bài 5 chỉ số cuộc đời hướng dẫn tự chấm từng mảng từ 1 đến 5. Nếu muốn nhanh, bạn làm Chấm nhanh trong khoảng 2 phút. Còn nếu thích nhìn bằng hình, hãy vẽ bánh xe cuộc đời.

5 bước quản trị bản thân trong 30 ngày

1. Chấm điểm bản thân (ngày 1). Chấm 5 mảng từ 1 đến 5 và ghi lại điểm. Đừng tìm điểm "đẹp", hãy ghi điểm thật.
2. Chọn một mảng (ngày 2). Chọn mảng đang thấp nhất, hoặc mảng mà nếu tốt lên thì các mảng khác cũng nhẹ đi. Chỉ chọn một. Nếu muốn nhìn kỹ điểm mạnh và điểm yếu của mình trước khi chọn, hãy lập bảng SWOT cá nhân.
3. Đặt một mục tiêu nhỏ (ngày 3). Viết một mục tiêu cho 30 ngày theo cách mục tiêu SMART. Nếu muốn khung dài hơn, bạn dùng OKR cá nhân cho 90 ngày.
4. Chọn việc hằng ngày (ngày 4 đến 30). Mỗi sáng chọn 3 việc quan trọng nhất, và dùng ma trận Eisenhower nếu danh sách còn rối. Song song, gắn mục tiêu vào một thói quen nhỏ chỉ mất 2 phút.
5. Xem lại mỗi tuần (mỗi Chủ nhật). Dành khoảng 20 phút theo cách lập kế hoạch tuần: nhìn lại tuần vừa rồi, chọn việc cho tuần tới.

Lộ trình 30 ngày chia theo tuần

Bảng dưới đây gộp 30 ngày thành bốn tuần để bạn dễ hình dung:

Công cụ: giấy bút hay ứng dụng?

Trước hết, hãy bắt đầu bằng thứ bạn đã có. Một cuốn sổ, một bảng tính hoặc ghi chú trên điện thoại đều dùng được. Điều quan trọng là bạn mở nó mỗi ngày, chưa phải là nó đẹp hay nhiều tính năng.

Zero To Hero (ZH) gom các bước trên vào một chỗ: Chấm nhanh 5 chỉ số cuộc đời, việc hôm nay và phần ghi chép tài chính cá nhân. Chấm nhanh dùng thử được ngay, không cần tài khoản. Các phần còn lại nằm ở các gói, bạn xem chi tiết ở bảng giá. Bạn hoàn toàn có thể làm đủ 5 bước bằng giấy bút trước. Để giữ đều qua 30 ngày, hãy đọc thêm tự kỷ luật là gì.

Năm lỗi hay gặp khi mới bắt đầu

1. Làm cả 5 mảng cùng lúc. Hãy chọn một mảng và làm tử tế trong 30 ngày.
2. Chấm điểm rồi không quay lại. Điểm chỉ có ích khi bạn chấm lại sau một thời gian để thấy mình đã nhích.
3. Đặt mục tiêu quá lớn. Mục tiêu lớn khiến bạn bỏ cuộc sau vài ngày, nhưng mục tiêu nhỏ mà đều thì nâng lên được.
4. So với người khác. Cụ thể, điểm của bạn chỉ để so với chính bạn tháng trước.
5. Bỏ cả tuần vì lỡ một ngày. Một ngày bỏ lỡ không làm hỏng cả quá trình, như bài hình thành thói quen mất bao lâu giải thích.

Câu hỏi thường gặp

Quản trị bản thân khác kỷ luật bản thân thế nào?

Kỷ luật là việc làm đúng điều đã định, kể cả khi không muốn. Quản trị bản thân rộng hơn: nó gồm cả việc chọn điều đáng làm, chia việc cho vừa sức, và xem lại khi cách làm chưa ổn. Kỷ luật là một phần trong đó.

Mất bao lâu để thấy thay đổi?

Tuỳ người và tuỳ việc, nên khó nói một con số chung. Một cách thực tế là xem lại sau 30 ngày: điểm có nhích không, việc hằng ngày có đều hơn không. Với thói quen, bài hình thành thói quen mất bao lâu có thêm số liệu để bạn tham khảo.

Có cần dùng ứng dụng không?

Không bắt buộc. Ví dụ, giấy bút đã làm được cả 5 bước. Tuy nhiên, ứng dụng sẽ có ích nếu nó giúp bạn mở ra và ghi nhanh hơn. Bài sổ tay hay ứng dụng so sánh theo từng tình huống, còn bài app miễn phí hay trả phí giúp bạn tự quyết khi có phí.

Làm gì khi bỏ lỡ vài ngày?

Quay lại với việc nhỏ nhất của hôm nay, đừng cố bù. Sau đó, ở buổi xem lại tuần, hỏi một câu: điều gì khiến mình bỏ lỡ, và đổi một chi tiết nào để lần sau dễ hơn. Cách làm gọn nằm ở bài quy tắc hai ngày.