Giá trị cốt lõi cá nhân là gì? 40 giá trị

Bạn nhận hai lời mời cùng lúc: một vị trí lương cao hơn nhưng phải đi công tác liên tục, và một vị trí giữ nguyên lương nhưng về nhà đúng giờ. Cả hai đều hợp lý, vậy mà bạn phân vân mãi. Nhiều khi là vì bạn chưa rõ giá trị cốt lõi cá nhân là gì, tức là điều gì mình không muốn đánh đổi.

Phần lớn bài về chủ đề này trên mạng nói về doanh nghiệp. Bài này nói về cá nhân bạn, kèm bài tập 7 ngày.

Giá trị cốt lõi cá nhân là gì (và không phải là gì)?

Theo Wikipedia tiếng Việt, giá trị quan là cơ sở để con người nhận thức, đánh giá và phán đoán sự việc, hình thành dần từ nhỏ dưới ảnh hưởng của gia đình và xã hội.

Từ đó, mình diễn đạt thế này: giá trị cốt lõi cá nhân là vài điều bạn coi trọng đến mức khó đánh đổi. Đây là cách nói của mình, không phải định nghĩa học thuật. Nó khác bốn thứ hay bị lẫn.

Điểm mạnh (bài SWOT cá nhân nói kỹ) cho biết bạn có gì, còn giá trị cho biết bạn muốn dùng nó vào đâu.

Vì sao nên chọn giá trị trước khi đặt mục tiêu?

Mục tiêu cho biết bạn muốn đi đến đâu. Giá trị cho biết bạn không chịu đi bằng cách nào.

Ví dụ giả định: Hà và Minh cùng muốn lên trưởng nhóm. Hà xếp Gia đình và Thư thả lên đầu, nên chị chỉ nhận chức nếu họp không kéo sang bữa tối. Minh xếp Học hỏi lên đầu, nên anh nhận cả khi đi công tác nhiều. Cùng mục tiêu, quyết định lại khác nhau.

Vì vậy, hãy chọn giá trị trước khi đặt mục tiêu. Có 5 giá trị rồi, bài ví dụ mục tiêu cá nhân sẽ dễ dùng hơn.

Bảng 40 giá trị chia theo 5 chỉ số cuộc đời

Mình chia danh sách giá trị cốt lõi cá nhân này theo 5 chỉ số của ZH (cách tự chấm có ở bài 5 chỉ số cuộc đời) để bạn không chọn lệch một phía. Đây là cách chọn của mình, không phải chuẩn khoa học, nên bạn cứ thêm giá trị còn thiếu.

Cách chọn 5 giá trị trong 15 phút: 4 vòng loại

Cách xác định giá trị cốt lõi của bản thân dưới đây dùng một câu hỏi lọc cho mỗi vòng. Bạn cần bảng trên, một cây bút và 15 phút yên tĩnh. Bản in có ở bảng 40 giá trị và phiếu 4 vòng (PDF).

• Có giá trị nào mình chọn chỉ vì sợ người khác nghĩ gì không?
• Nếu giữ giá trị này mà mất một cơ hội, mình có chịu không?
• Năm ngoái, mình có lần nào theo nó khi việc đó khó không?

Giá trị nào không qua được, hãy thay bằng một giá trị bị loại ở vòng 3. Cuối cùng, viết mỗi giá trị một câu theo cách của bạn. Ví dụ giả định: "Gia đình: mỗi tuần một bữa cơm cùng bố mẹ, không cầm điện thoại."

Giá trị bạn nói và giá trị bạn sống có giống nhau không?

Chọn xong, hãy kiểm bằng dấu vết thật: mở lịch 14 ngày qua và sao kê chi tiêu 30 ngày qua. Bảng dưới là ví dụ giá trị cốt lõi cá nhân của An (giả định), người xếp Gia đình số 1.

Cách đọc chênh lệch

Bốn giá trị đo bằng giờ cộng lại là 4 + 4,5 + 1 + 2 = 11,5 giờ, còn việc làm thêm chiếm 20 giờ. Gia đình đứng số 1 nhưng chỉ nhận 4 giờ. Chênh lệch này không để tự trách. Nó cho An hai lối: chuyển 2 giờ từ việc làm thêm sang gia đình, hoặc nhận rằng giai đoạn này việc làm thêm đang đứng trước.

Giá trị như Trung thực không đo bằng giờ mà bằng lựa chọn: tuần này bạn đã chọn theo nó lần nào? Còn nếu một mảng trên bánh xe cuộc đời thấp mà bạn không bận tâm, có thể giá trị của bạn nằm ở chỗ khác.

Biến 5 giá trị thành quyết định mỗi tuần

Giá trị chỉ có ích khi đổi được một quyết định. Mỗi giá trị cần một quy tắc "nếu … thì …" và một việc 10 phút, như ví dụ giả định của An dưới đây.

Khi chọn 3 việc quan trọng nhất mỗi ngày, hãy hỏi việc nào chạm giá trị số 1. Mỗi cuối tuần, thêm một dòng vào phiếu weekly review: giá trị nào có hiện trong lịch, giá trị nào vắng.

Giá trị đụng nhau hoặc đổi theo thời gian thì sao?

Đụng nhau là chuyện bình thường. Theo Wikipedia tiếng Anh, trang Value (ethics) ghi rằng người cùng chia sẻ một số giá trị vẫn có thể xếp chúng ở thứ hạng khác nhau.

• Xếp theo giai đoạn: 6 tháng tới, hai giá trị đụng nhau thì giá trị nào thắng? Ví dụ giả định: học kỳ này Học hỏi thắng Thư thả.
• Chia theo hoàn cảnh: Gia đình thắng buổi tối, Sự nghiệp thắng giờ làm.
• Xem lại mỗi quý, hoặc khi đời đổi lớn.

Làm gì sau khi chọn xong 5 giá trị?

Soi lại bằng Chấm nhanh

Thử Chấm nhanh 5 chỉ số: 10 câu, khoảng 2 phút, không cần email hay tài khoản. Rồi xem chỉ số thấp nhất có khớp giá trị bạn xếp đầu không. Điểm chỉ là cảm nhận hôm nay, không phải chẩn đoán.

Mang 5 giá trị vào ngày thường

ZH có phần Hôm nay của tôi, miễn phí: 3 việc quan trọng, 1 chỉ số tự chấm từ 1 đến 5, 1 dòng nhật ký và 7 chấm của tuần. Bạn có thể chọn 3 việc theo giá trị số 1 và ghi vào nhật ký giá trị đã hiện ra. Dữ liệu lưu trên máy bạn, không đồng bộ sang thiết bị khác. Một tờ giấy ghim cạnh bàn cũng đủ. Muốn trao đổi, bạn có thể đặt buổi Làm quen 20 phút, không bắt buộc.

Câu hỏi thường gặp

Bao nhiêu giá trị cốt lõi là đủ?

Không có con số chuẩn. Bài này chọn 5 vì đủ ít để nhớ khi quyết định. Nếu thấy gò bó, bạn thử 3 hoặc 7.

Giá trị cốt lõi khác mục tiêu và sứ mệnh thế nào?

Giá trị trả lời bạn coi trọng điều gì, mục tiêu trả lời bạn muốn đạt gì, còn sứ mệnh trả lời bạn làm việc này để làm gì. Mục tiêu đạt xong là đổi, giá trị thì ở lại.

Giá trị cốt lõi có cần trùng với giá trị của công ty tôi làm không?

Không cần trùng hoàn toàn. Chỉ cần biết chỗ nào khớp, chỗ nào lệch. Nếu lệch ở giá trị số 1 hoặc số 2, hãy cân nhắc, chẳng hạn trao đổi với quản lý.

Giá trị cốt lõi có đổi theo thời gian không?

Có thể. Theo Wikipedia, giá trị quan tương đối ổn định nhưng vẫn khác nhau theo hoàn cảnh. Vì vậy mình gợi ý xem lại mỗi quý.

Chưa biết giá trị cốt lõi cá nhân là gì với mình thì bắt đầu từ đâu?

Hãy bắt đầu từ vòng 1 của bảng 40 giá trị, tick theo cảm giác trong 3 phút. Nếu vẫn bí, nhớ một lần gần đây bạn rất bực hoặc rất tự hào, rồi hỏi giá trị nào đã bị chạm vào.